این روزها مطالب جالبی در مورد رویت هلال داره در سایت های مختلف مطرح میشه. هر چند که بعضی وقتها نویسندگان این مطالب یه نموره عنان و اختیار قلم از دستشون خارج میشه و مطالبی رو میگن یا می نویسند که دور از شأن اونهاست ، ولی در کلان موضوع ، شروع دوباره این گفتگوها بسیار مفیده و باعث افزودن آگاهی های عمومی و یا تخصصی رصدگران و پژوهشگران رویت هلال میشه.

در رصدهای اخیر یه اتفاق خیلی جالب روی داده که به نظر میرسه کارشناسان و محققان رویت هلال باید بیش از پیش به اون توجه داشته باشند. در دو رصد موفق و رکورد شکن اخیر ، هلال ماه در دقایق اولیه پس از غروب خورشید رویت شده است.

رویت شدن هلال متفاوت از  آشکار سازی هلال و آشکار سازی هلال متفاوت از شکل گیری اونه. شاید لازم باشه که سه حد مختلف برای هلال ماه تعریف بشه ، حدی برای شکل گیری ، حدی برای آشکار سازی و حدی برای رویت شدن.

حد دانژان متفاوت از حد آندره دانژان است!! حد آندره دانژان ، همان حد 7 درجه ای مشهور است که شخص آقای آندره دانژان محاسبه و اعلام کرده است اما حد دانژان ، حدی است که تاکنون چندین نفر از کارشناسان مختلف فیزیک ( که در باره رویت پذیری هلال هم تحقیق کرده اند ) آن را محاسبه و اعلام کرده اند ولی اسم اون رو به افتخار آندره دانژان ، کماکان حد دانژان گذاشتند. بین این متخصصان در مورد حد دانژان وحدت نظر وجود نداره. کارشناسان مختلف ، برای حد دانژان زوایایی بین 5 تا 7.5 درجه را عنوان کردند.

یکی از کارشناسان رویت هلال ایالات متحده تا چندی پیش و بر اساس مطالعات تئوری و بررسی گزارش های رصدی به حد 7.5 درجه ای جدائی زاویه ای برای رویت پذیری هلال قائل بود. خبر ندارم که آیا این اعتقاد رو در قالب یک مدل ریاضی ، بیان کرده بودند یا خیر؟ اما چه این مدل وجود داشته باشد و چه نداشته باشد ، دو رصد رکورد شکن اخیر ایرانیان ، لزوم بازنگری در این اعتقاد را لازم ساخته است.

نظر کارشناسان رویت هلال در مورد برخی رصدها یکسان نیست. بعنوان مثال رکورد سن هلال در رویت با چشم غیر مسلح توسط کارشناسان امریکائی تایید شده اما در ایران ، کارشناسان رویت هلال در مورد صحت این گزارش تردید دارند ( اگر نگوییم که آن را مردود میدانند ). به هر صورت این اختلاف نظرها طبیعی است زیرا اولا" هر یک از کارشناسان بر اساس باورهای علمی و نتایج تحقیقات شخصی خود به بررسی گزارشها میپردازند و ثانیا" از طرف مراجع بین المللی نجوم ( IAU و .... ) کمیته و یا ارگانی که مسئولیت بررسی و تایید گزارش های رصد هلال ماه را برعهده داشته باشد تعیین نشده است. البته پرواضح است که هر چه تعداد کارشناسان و مراکز علمی تایید کننده یک گزارش بیشتر باشه ، اطمینان نسبت به آن گزارش بیشتر خواهد شد.

بجز عکس هلال ، هیچ مستند دیگری نمیتونه دلالت بر قطعی بودن رویت هلال توسط یک رصدگر داشته باشه. موضوع رویت هلال ، امری است که کاملا" وابسته به شخص رصدگر است. از رصدهای بسیاری میتوان نام برد که در آن فقط یک نفر موفق به رویت هلال شده است. در بسیاری موارد مستند سازی رصد به گرفتن چند عکس از افق محدود میشه. تمامی این مستندات و مدارک میتونه به تحلیل و بررسی گزارش رصد کمک کند و قطعا" هر چه مستندات بیشتری ارائه بشه این کمک بیشتر خواهد بود اما هیچیک از این مستندات نمیتونه حکم قاطع و غیر قابل انکاری برای تایید یک گزارش باشه. دقت نظر ، روش کار ، سابقه رصد و نوع ابزار مورد استفاده یک رصدگر مهمترین مستند یک رصد است. اگر شخصی ، در اولین رصد خود ، بتنهائی ، با ابزار نامناسب و با روش غیر دقیق رصد ، ادعای شکستن رکوردی را مطرح کنه ، حتی اگر به اندازه یک کامیون مستندات ارائه کنه باید در صحت گزارش او شک کرد. اما در نقطه مقابل ، گزارش یک فرد با تجربه و دقیق ، حتی بدون مستندات هم میتونه پذیرفتنی باشه.