زمانی که در ستاد استهلال منتظر اعلام عید فطر بودیم ، خانمی تماس گرفت و با داد و فریاد اظهار میکرد که چرا فردا رو عید اعلام نمی کنید؟ به ایشون توضیح داده شد گزارشها ارسال شده و همه منتظر هستیم. باز با داد و فریاد گفتند : رصد لازم نداره. ماه شعبان 30 روز بوده بنابراین ماه رمضان قطعا" باید 29 روز باشه و من منتظر شما نمیمونم و فردا به هیچ وجه روزه نمیگیرم.

شاید باور مردم بر این باشه که ماههای قمری باید یک در میان 29 روز و 30 روز باشند اما در واقع چنین قاعده ای وجود نداره. محاسبات نجومی نشون میده که میشه تا سه ماه قمری پشت سر هم 29 روز و تا چهار ماه قمری پشت سر هم 30 روز باشه. البته 3 ماه 29 روز و 4 ماه 30 روز پشت سر هم ، خیلی نادر و استثناء است اما موارد زیادی رو میشه اشاره کرد که 2 ماه پشت سر هم 29 روز باشه و سه ماه پشت سر هم 30 روز.

بعنوان مثال ماههای محرم و صفر 1434 ، ذیقعده و ذیحجه 1434 ، صفر و ربیع الاول 1435 ، ربیع الاول و ربیع الثانی 1436 ، جمادی الثانیه و رجب 1437 ماههای 29 روز پشت سر هم ، و ماههای جمادی الاولی و جمادی الثانیه و رجب 1434 ، صفر و ربیع الاول و ربیع الثانی 1438 ماههای 30 روز پشت سر هم هستند. در اوایل سال 1439 قمری ( بیش از 5 سال دیگر ) چهار ماه صفر ، ربیع الاول ، ربیع الثانی و جمادی الاولی پشت سر هم  30 روز هستند

اما گروهی نیز هستند که با استناد به روایات معتقدند که ماه رمضان همیشه باید 30 روز باشد. در این رابطه توجه این افراد را به فرمایشات حضرت آیت الله حسن زاده آملی جلب میکنم :

یکى از نظریات شیخ صدوق مربوط به تعداد روزهاى ماه رمضان است. ایشان در کتاب من لا یحضره الفقیه بعد از نقل روایاتى مى فرماید: لذا شهر مبارک رمضان براى همیشه سى روز است.

در حالى که روایات دیگرى هم داریم، از خاصه و در جوامع روایى عامه که بعضى از صحابه پیغمبر فرمودند: ما در زمان رسول الله، ماههاى 29 روزى بیش از ماههاى 30 روزى روزه گرفتیم. آن وقت جناب صدوق چند روایت نقل مى کند که حضرت شیخ الطایفه طوسى در تهذیب و استبصار نظر ایشان را رد مى کند. ما فرمایشات هر دو را در درس هفتاد و پنجم کتاب «دروس معرفة الوقت و القبلة» آورده ایم.

اینکه شیخ صدوق (ره) فرموده همیشه ماه رمضان 30 روز است و روایاتى نیز تأیید آن آورده. اشاره به یک نکته علمى دارد که متأسفانه حضرت شیخ طوسى هم در تهذیب و استبصار این را نیاورده است و بدان اشاراتى نفرموده است.

جناب استاد ما مرحوم علامه شعرانى فرمودند که این روایات درست است، اما باید بین هلال و ماه اصطلاحى نجومى و هلال و ماه واقعى سماوى تمیز داده شود، این روایات ناظر به ماه نجومى است نه هلال سماوى، چون کسانى که اهل فن مى باشند و در علم هیئت، ریاضیات، نجوم و زیجات واردند، مى دانند که رسم زیجات و ترتیب جداول آنها این طور است: محرم، صفر، ربیع الاول، ربیع الثانى، همینطور تا آخر، ماههاى فرد، تمام است (30 روز) و ماههاى زوج، ناقص است (29 روز) و این ترتیب مربوط به هلال خارجى‏ نیست بلکه مربوط به یک روش و نظام ریاضى و محاسبه اى است که باید ماهها را در جداول ازیاج تنظیم کنند، بعد مستخرج در وقت استخراج، از این تنظیم شده (تعدیلات) را که در علم هیئت و زیجات، بحثش هست، و کسور، کبیسه و ... را حساب مى کند، بعد از اینها منتقل مى شود به هلال خارجى.

پس ماه زیج مقدمه اى است براى یافتن هلال خارج نه اینکه خودش ملاک باشد. اصطلاح زیج را غربیها لاتابل و در زبان عربى جدول گویند. این که مرحوم شهید اول در کتاب صوم لمعه فرمود: «لا اعتبار بالجدول»، جدول یعنى زیج، یعنى زیج را اعتبار نکنید، مراد این نیست که اعتبارى به علم ریاضى و هیئت نباید داشت. بلکه منظورشان این است که چون ترتیب ماههاى زیج اینطورى است که همیشه محرم، سى روز و صفر 29 روز و ... یعنى همیشه فرد تمام و زوج ناقص است و جدول روى فرمول خاصى پیاده شده است، نباید آن را براى تعداد روزهاى ماه ملاک قرار داد، بلکه باید از آن ملاک، ماه خارج را استخراج کرد، بعضى در بیان این کلام شهید نوشته اند: جدول یعنى تقویمهایى که استخراج مى شود و به اینها اعتبارى نیست. این حضرات کلام شهید را درک نکرده اند.

جناب شهید اول خیلى حساب شده نوشته. چون زیج را به زبان عربى مى گویند : «جدول» و چون ترتیب زیجات به حرکت وسطى، به قاعده فرمول استخراجى تنظیم شده که ماههاى فرد 30 و ماههاى زوج 29 روز و ناقص است، شهید فرموده: «لا اعتبار بالجدول»، نکته اش این است. ما بحمدالله چند تا زیج اینجا حاضر داریم، که اگر باز کنیم مى بینید که محرم 30 روز، صفر 29 روز، و ...، ربیع الاول، ربیع الثانى، جمادى الاول، جمادى الثانى، رجب، شعبان، رمضان، و چون رمضان در فردهاست، همیشه تا قیام قیامت در زیجات 30 روز است، زیرا از ماههاى مفرد است و این مطلب را در حضور جناب امام صادق (ع) که عنوان کردند و گفتند: آقا مبناى جداول طورى هست که ماه رمضان همیشه 30 روز و تمام است، امام از این عمل اعنى نظم و ترتیب ماهها در جداول زیجات خوشش آمده که چه خوب شده که ماه رمضان 30 روز است و اسم نقص بر سر آن نیامده است. آن آقاى راوى که عادل و با تقوى و صادق هم بود و آنجا نشسته بود، متوجه حرف و تمایز این دو نشده و آمد بیرون و گفته که بله امام امضا کرده که ماه رمضان تا قیامت سى روز است.

حضرت علامه شعرانى مى فرمود: این روایاتى را که جناب شیخ صدوق در من لا یحضره الفقیه آورده، روى مبنا و برداشت آن روات عزیزى است که درست حرف امام را متوجه نشده اند و حضرت شیخ طوسى هم از این جنبه ریاضى وارد نشده و این را بیان نفرموده است. فقط فرموده که: ان هذه الاخبار لا یجوز العمل بها من وجوه منها ... منها ... و در این وجوهى که ذکر کرده در این نکته ریاضى وارد نشده اند، ما این فرمایشات را دسته بندى و تنقیح و تحریر شده در درس 75 کتاب «دروس معرفة الوقت و القبله» آورده ایم.