در کتاب ارزشمند لغتنامه دهخدا و در بیان معانی کلمه ی " مهندس " آمده است : مهندس ( مهندز ) = اندازه گیرنده ، تقدیر کننده ، محاسب ، شمار دار ، مقدر


 

ز دینار و گوهر هزاران هزار

که آن را مهندس نداند شمار

(فردوسی)

 

گهر دادش و چیز چندین ز گنج

که ماند از شمارش مهندس به رنج

(اسدی)

 

نشمرد احوال او مهندس اگر

چند به صد سالیان شمار کند

(ناصر خسرو)

 

قصه به هر که می برم ، فایده ای نمی دهد

مشکل درد عشق را حل نکند مهندسی

(سعدی)

 

مهندس = کسی که در علم هندسه و اشکال عالم باشد ، عالم هندسه ، هندسه دان ، مساح ، زمین پیما ، اندازه گیرنده ی زمین و کاریز و بنا و سنگ تراشی و نجاری و معماری ، متخصص در امور ساختمان ، راهنمای بناّیی ، متخصص ایجاد طرحها و کارهای ساختمانی و معماری یا راهسازی یا کشاورزی یا ساخت انواع ماشین

 

یکی در ز آهن برو ساخته

مهندس ، بر آن گونه ساخته

(فردوسی)

 

مهندس پذیرفت ایوان شاه

بدو گفت من دارم این دستگاه

(فردوسی)

 

آن ستاند مهندس دانا

به یکی دم که پنج مه بنّا

(سنایی)

 

عالم نو بنا کند رأی تو از مهندسی

کشور نو رقم زند فرّ تو از موفّری

(خاقانی)

 

مهندس دسته ی پولاد تیشه

ز چوب نارِ تر کردی همیشه

(نظامی)

 

طربسرای محبت کنون شود معمور

که طاق ابروی یار منش مهندس شد

(حافظ)

 

سر مهندس = رئیس مهندسان

مهندس فلک = زحل ، منجم ، کارساز ، کار سازنده

 

عالمان علم ادبیات معتقدند کلمه ی مهندس ، یک کلمه ی پارسی است که به زبان عربی وارد شده است. استفاده از این کلمه در فرهنگ پارسی قدمتی دیرینه دارد. کاربردهای آن نیز در لغتنامه ی دهخدا بیان شده است. امروزه معنای دیگری هم برای این کلمه در جامعه ی علمی کشور تعریف شده است و آن اینکه : مهندس = کسی که در یکی از رشته های فنی دانشگاهی فارغ التحصیل شده و دارای دانشنامه ی کارشناسی ارشد و یا حداقل کارشناسی باشد.

 

پر واضح است که معنای اصیل و تاریخی کلمه ی مهندس ناظر به " دانش " فرد است و معنای دانشگاهی آن ناظر به " مدرک تحصیلی " او. در قدیم هیچکس خودش را مهندس معرفی نمیکرد و این لقبی بود که مردم برای متخصصین فنی استفاده میکردند اما امروزه کم نیستند افرادی که خودشان عنوان مهندس را بصورت پیشوند نام ، استفاده میکنند. افرادی را در اصفهان دیده ام که در زمینه معماری سنتی ، یگانه اند اما بعضا" سواد خواندن و نوشتن کمی دارند و در مقابل ، دارندگان مدارک دانشگاهی را هم دیده ام که در رشته ی تخصصی خود هیچ دانش و مهارت و تجربه ای ندارند.

 

به نظر بنده ، در مورد استفاده از این کلمه باید بگونه ای عمل کنیم که نه " دانش گرایی " جای خود را به " مدرک گرایی " بدهد و نه زحماتی که دانشجویان برای طی کردن دوره های فنی و تخصصی متحمل میشوند نادیده گرفته شود و هر کسی نابجا خود را مهندس بنامد. شاید بتوان گفت که توانمندترین مهندس کسی است که هم درس های فنی و تخصصی دانشگاهی را آموخته باشد و هم از دانش ، مهارت و تجربه ی کافی در زمینه ی تخصصی خود برخوردار باشد.